Levenspaden

Tekstfragment op basis van interview van Wim Huijser met Paul de Kort over 'Fragmenten en Patronen'

Herdenkingspad

Voorbij Wageningen krult de provinciale weg omhoog, de Grebbeberg op. Eenmaal boven sta je voor het oorlogsmonument, met daarachter het militair ereveld en het bos. Granaatscherven zitten ingekapseld in de stammen van de beuken. Levende metaforen voor wat tijd met wonden doet. Hier verloor het Nederlandse leger in de meidagen van 1940 de slag tegen de binnenvallende Duitsers. Er sneuvelden 424 Nederlandse militairen en 165 Duitse. Nog recent werden stille getuigen van de strijd opgegraven: een tandenborstel, een aansteker, een flesje parfum. Menselijk en dichtbij. Ze maken duidelijk dat het heel jonge mannen betrof. Gevonden munitie duidt op de ernst van hun aanwezigheid. Sinds kort loopt vanaf het ereveld een onverhard wandelpad naar de zogenaamde Stoplijn die de Duitsers had moeten keren. In het pad zijn sierstenen gemarkeerd met prikkeldraadgravures. Er zijn teksten leesbaar: ‘De paniekstemming weet ik te onderdrukken, maar de angst niet.’ Aan de andere kant van de weg staat: ‘Overgeven is het eenige wat ons rest.’ De Nederlandse commandant P. van der Boom schreef het op 13 mei toen de strijd gestreden leek. Het pad is een tijdlijn, een patroon met ankerpunten. Het totale belevingskunstwerk moet de Slag om de Grebbeberg na 75 jaar weer zichtbaar maken. ‘Fragmenten en Patronen’ is de titel. Al wandelend wordt de feitelijke strijd verwoord. Beeldend kunstenaar Paul de Kort legt mij uit hoe het pad vorm heeft gekregen. Commandant Van der Boom had de opdracht te beschrijven wat hij meemaakte. Het werd een zakelijk en tegelijk emotioneel verslag van wat geen mens mee wil maken. ‘De dilemma’s die daaruit spreken zijn aangrijpend’, zegt Paul: ‘het onoverzichtelijke, de angst, de paniek. Als je dat leest denk je: ik wil hier weg!’ Het zijn indrukwekkende waarnemingen die uit de tekstfragmenten spreken. Het pad doorsnijdt de ontwikkeling van de strijd. Bergaf loop je tegen de tijd in. Het bleek dé metafoor om de geschiedenis beleefbaar te maken. Als een verhaallijn die binnenkomt. Toen Paul ermee bezig was droomde hij er van. ‘Het is mooi als het mentaal wordt’, zegt hij. Al blijft het altijd de vraag wiens standpunt je inneemt, welk perspectief je kiest. ‘Ga ik hier staan of daar en in wiens belang is dat?’ Paul maakt veel kunst voor de openbare ruimte; hij gebruikt de verhalen van de plek. De talloze automobilisten die dagelijks langskomen zijn ondankbare beschouwers, weet hij. Maar gelukkig zit niet iedereen altijd in de auto. Soms zijn ze wandelaar. Dan is er tijd en gelegenheid om in het verhaal raken. ‘Ongelooflijk wat een hel.’ Het zijn die woorden die in het krijgsverslag beklijven. Wie ze tot zich heeft laten doordringen gaat voortaan anders de berg op.

 

24-6-2015

Het boek 'Levenspaden' van Wim Huijser kan bij uitgeverij ten Have worden besteld.